Орталық Қазақстанның көне жәдігерлерін зерттеуші Л.Ф.Семеновтың қызметі туралы кейбір материалдар

Ғылыми мақала

Қаралымдар: 54 / PDF жүктеулері: 30 / PDF жүктеулері: 6

Авторлар

Т. Кошман Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті, Астана, Қазақстан Автор https://orcid.org/0000-0002-2005-9849
М. Бедельбаева Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды ұлттық университеті, Қараганды, Қазақстан Автор https://orcid.org/0000-0003-3740-9179
А. Дукомбайев Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті, Астана, Қазақстан Автор https://orcid.org/0000-0002-4242-3648

DOI:

https://doi.org/10.32523/3080-129X-2026-154-1-21-37

Түйін сөздер:

зерттеуші, экспедиция, Ақмола, Ашық парақ, археологиялық жұмыстар, қорғандар

Жүктеп алу PDF файлын жүктеп алу

Аңдатпа

Ұсынылған жұмыста авторлар ХХ ғасырдың 20-жылдарындағы Орталық Қазақстан аумағындағы археологиялық зерттеулердің рөлі мен маңызын, күрделі экономикалық жағдайлары мен салдары бар, мәдени-ғылыми салада қайта құрыла бастаған революциядан кейінгі кезең аясында көрсетуге тырысты. Қиын кезеңдерге, соның ішінде материалдық және кадрлық мүмкiндiктердiң жоқтығын қоса алғанда, мемлекет материалдық мәдениеттi сақтау және зерделеу жөнiнде қадамдар қабылдады. Бұған арнайы рұқсат құжаттары - Ашық парақтар негізінде археологиялық қазба жұмыстарын жүргізудің нақты регламенттелуі дәлел. Көрсетілген кезеңде археологиялық жұмыстар көбінесе өлкетану сипатында болды. Жергiлiктi бастамалар археологиялық қазба жұмыстарын жүргiзуге, материалды тiркеуге және кейiннен мұражайларға беруге ықпал еттi. Ақмола қаласында өлкетану мұражайының ашылуының бастауында тұрған мұражай қозғалысының пионерлерінің бірі және өңірдің белсенді зерттеушісі Л.Ф. Семеновке үлкен еңбек сіңірген. Ол археологиялық зерттеулерді ұйымдастыруға және жүргізуге белсенді қатысты, артефактілерді жинады және топтастырды. Зерттеудің мақсаты: Л.Ф. Семеновтың Орталық Қазақстанның археологиялық ескерткіштерін зерттеуге қосқан үлесін анықтау, талдау және бағалау, сондай-ақ оның ғылыми қызметін көрсететін сақталған материалдарға шолу жасау. Оның ғылыми еңбектерінің, мақалалары мен далалық күнделіктерінің мазмұнын зерделеу үшін тақырыпты, әдіснаманы және ғылыми маңыздылығын анықтау мақсатында контент-талдау, сондай-ақ Л.Ф. Семенов зерттеулерінің тәсілдері мен нәтижелерін оның уақытындағы басқа археологтардың жұмыстарымен салыстыруға мүмкіндік берген тарихи-салыстырмалы әдіс пайдаланылды. Археологиялық жұмыстарды жүргізуге құқық беру мәселесі бойынша мұрағаттарда анықталған материалдарға ерекше назар аударылды. Аталып өткендей, археологиялық қазба жұмыстарын жүргізу құқығы Л.Ф. Семеновке 1929 жылы берілген Ашық парақтың негізінде берілді. Оның ғалымдармен хат алмасу материалдары қосымша құндылық болып табылады, олар сол кезде талқыланған теориялық тәсілдер мен далалық зерттеулердің жекелеген кезеңдерінің хронологиясын нақтылауға мүмкіндік береді. Ғылыми қоғамдастық Л.Ф. Семеновтың Орталық Қазақстанның археологиялық ескерткіштерін зерттеуге қосқан үлесін жоғары бағалады, бұл оның еңбектерінің отандық және шетелдік мамандардың жарияланымдарында көрсетілгенімен расталады. Л.Ф. Семеновтың археологиялық мұрасын зерттеу қазақстандық археологияның даму кезеңдерінің бірін нақтылау тұрғысынан маңызды болып табылады.

Downloads

Download data is not yet available.

Автор өмірбаяндары

Т. Кошман, Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті, Астана, Қазақстан

тарих факультетінің археология және этнология кафедрасының аға оқытушысы
М. Бедельбаева, Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды ұлттық университеті, Қараганды, Қазақстан

тарих ғылымдарының кандидаты, Сарыарқа археологиялық институтының археология және этнография мұражайының меңгерушісі
А. Дукомбайев, Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті, Астана, Қазақстан

тарих факультетінің «Археология және этнология» ББ 2 курс докторанты

Әдебиеттер тізімі

Adrianov A. K arkheologii Zapadnogo Altaya. (Iz poezdki v Semipalatinskuiu oblast v 1911 g. News of the Imperial Archaeological Commission. Petrograd: Printing House of the Main Directorate of the Estates. 1916. No.62. 95 p.

Aleksandrova I. V glub vekov. Industrial Karaganda. 1971. October 22.

Arkheologicheskaya karta Kazakhstana. Ageeva E., Akishev K., Kushaev G., Maksimova A., Senigova T. Alma-Ata: Publishing House of the Academy of Sciences of the Kazakh SSR. 1960. 450 p.

Dolzhenko G. Stareishii issledovatel kraia. Industrial Karaganda. April 14. 2011.

Drevnyaya kultura Centralnogo Kazakhstana. Margulan A., Akishev K., Kadyrbaev M., Orazbaev A. Alma-Ata: Publishing House of the AS KazSSR. 1966. 436 p.

Dubitskii A. Stareishina kraevedov. Stolichny Prospekt. 1997. March 13.

Dubitskii A. Gorod na Ishime. Alma-Ata: Kazakhstan. 1986. 152 p.

Znatoki maloi Rodiny: Bibliograficheskii ukazatel. Karaganda: N.V. Gogol’s Karaganda Regional Universal Scientific Library. 2002. 37 p.

Koshman T., Yeginbay A. Opyt sozdaniya paleontologicheskoi kollektsii Akmolinskogo muzeya v 20-e gg. ХХ v. Cultural Heritage. 2024. No.104(1), pp. 46–57. DOI: https://doi.org/10.47500/2024.v17.i1.04

Margulan A. Sochineniya: Vol.14. Vol.3. Petroglify Saryarki. Graviury s izobrazheniem volchego totema; Vol.4. Kamennye izvaianiya Ulytau. Almaty: Dyke-Press. 2003. 296 p.

Prokhorov I. V poiskakh utrachennogo. Kazakhstan Truth. November 13. 2020.

Rostovykh I. Bespokoinyi kharakter. Socialist Karaganda. 1961. May 5.

Semenov L. Materialy k kharakteristike pamyatnikov materialnoi kultury Akmolinskogo okruga. Bulletin of the Central Museum of Kazakhstan. Alma-Ata: Kazakh Publishing House.1930а. No.1, pp.77–87.

Semenov L. Akmolinsk za 100 let: Materialy k letopisi. Akmolinsk: Edition of the Akmola Regional Museum. 1930b. 12 p.

Semenov L. Stoyanka epokhi bronzy Suuk-Bulak. Proceedings of the Institute of History, Archeology and Ethnography. Vol.I. Archaeology. Alma-Ata: Publ. House of the AS KazSSR. 1956a. P.263.

Semenov L. Nakhodka kamennogo topora u reki Nury. Proceedings of the Institute of History, Archeology and Ethnography. Vol.I. Archaeology. Alma-Ata: Publishing House of the AS KazSSR. 1956b. P.263.

Tikhonov S. Polevye materialy 1929 goda i izuchenie drevnostei Akmolinska. V: Margulan Readings – 2011. Proceedings of the International Archaeological Conference. Astana: L.N. Gumilyov ENU. 2011. Pp.150-153.

Khabdulina M. Ot chinkov Ustiurta do beregov Irtysha (o deiatelnosti NII archaeologii im. K. A. Akisheva). V: Margulan Readings – 2011. Proceedings of the International Archaeological Conference. Astana: L.N. Gumilyov ENU. 2011. Pp.12–22.

Shangin I. Izvlechenie iz opisaniya ekspeditsii, byvshei v Kirgizskoi stepi v 1816 g. Siberian Bulletin. Saint-Petersburg: Marine Printing Company. 1820. No.9, pp.1–40.

Shashenov D., Bazarbaeva G. Pisma archaeologov kraevedu L.F. Semenovu. V: Archaeological heritage of Central Kazakhstan: study and preservation. Collection of scientific articles dedicated to the 70th anniversary of the CKAE of the Academy of Sciences of Kazakhstan. Vol. 1. Almaty: «Begazy-Tasmola» Scientific Research Center for History and Archaeology. 2017. Pp.209-215.