Қазіргі заманғы орыс тарихнамасында 1930 жылдардағы кеңестік өнеркәсіптік жобаның жүзеге асырылуын бағалау

Ғылыми мақала

Қаралымдар: 11 / PDF жүктеулері: 7 / PDF жүктеулері: 1

Авторлар

Г. Петаченко Беларусь мемлекеттік университеті, Минск, Беларусь Автор

DOI:

https://doi.org/10.32523/3080-129X-2026-155-2-51-64

Аңдатпа

Бұл мақалада қазіргі орыс тарихнамасындағы 1930 жылдардағы кеңестік өнеркәсіптік жобаның жүзеге асырылуын бағалауға ғылыми көзқарастардың эволюциясы жан-жақты талданады. Онда қазіргі орыс тарихи ғылымының 1930 жылдардағы кеңестік өнеркәсіптік жобаның мақсаттарын, механизмдерін, ілгерілеуін және нәтижелерін бағалаудағы негізгі векторлары, әдіснамалық жаңалықтары және мазмұндық қорытындылары жүйеленеді. Онда КСРО ыдырағаннан және мұрағат қорлары ашылғаннан кейін қалыптасуы мүмкін болған монистік кеңестік парадигмадан плюралистік зерттеу моделіне әдіснамалық көшу қарастырылады. Мақалада осы мәселені зерттеудегі үш негізгі бағыт анықталып, егжей-тегжейлі сипатталған: индустрияландыруды, ұжымдастыруды және қазіргі орыс тарихнамасындағы күнделікті өмір тарихын бағалау. Осы бағыттардың әрқайсысының шеңберінде экономикалық механизмдердің, әлеуметтік салдардың, адами өлшемнің және мәжбүрлі индустрияландырудың ұзақ мерзімді нәтижелерінің түсіндірмелері талданады. Қазіргі тарихи ғылымдағы сталиндік модельге балама, мәжбүрлеу мен ынта арасындағы байланыс және өнеркәсіптік серпіліс пен Ұлы Отан соғысындағы жеңіс арасындағы байланыс сияқты даулы тақырыптарға ерекше назар аударылады. Қазіргі орыс тарихнамасында макроэкономикалық нәтижелерге бір мезгілде қол жеткізу мен елеулі әлеуметтік шығындарды мойындайтын диалектикалық тәсілдің пайда болуы туралы қорытынды жасалады. Бұл бізге кеңестік өнеркәсіптік жобаны терең қарама-қайшы құбылыс ретінде қарастыруға мүмкіндік береді. Бүгінгі таңда орыс тарихнамасы 1930 жылдардағы кеңестік өнеркәсіптік жобаны жетілген, диалектикалық түсінуді көрсетеді. Бұл кезең енді тек «жеңіс» немесе «апат» ретінде қабылданбайды, керісінше терең қарама-қайшы және көп қырлы құбылыс ретінде танылады. Негізгі жетістік макроэкономикалық деректер мен геосаяси жағдайды, сондай-ақ микротарихи мәліметтерді, әлеуметтік процестерді және жеке адамдардың тағдырларын қамтитын көп қырлы талдаудың пайдасына қарабайыр, поляризацияланған бағалаулардан бас тартуда жатыр. Революциялық технологиялық жетістіктер экономикалық ынталандырумен байланыссыз тікелей қысым мен мәжбүрлеуге негізделген архаикалық басқару тәсілдеріне қарама-қайшы келді. Әсерлі өнеркәсіптік әлеуеттің құрылуы экономикадағы күрделі құрылымдық теңгерімсіздіктермен қатар жүрді, онда ауыр өнеркәсіп ауыл шаруашылығы және тұтыну секторларының есебінен кеңейді. Бір жағынан, әлеуметтік перспективалары кеңейіп, өркендеуі артып келе жатқан қоғам пайда болды. Екінші жағынан, азаматтардың өмірін толық бақылау дәстүрлі әлеуметтік байланыстардың бұзылуымен бірге ресурстардың біркелкі бөлінбеуіне әкелді. Зерттеудің әдіснамалық негізі - тарихшылдық пен объективтілік қағидаттарына негізделген аналитикалық тәсілдердің, талдау мен синтездің әмбебап әдістерінің, дедуктивті және индуктивті тәсілдердің, сондай-ақ төменнен жоғары және жоғарыдан төмен талдау, жіктеу және типтеу әдістерінің үйлесімі. Дедуктивті-индуктивті логикаға негізделген тарихи-типологиялық әдісті қолдану қазіргі заманғы орыс тарихнамасының дамуындағы негізгі заңдылықтарды анықтауға, оның хронологиялық бөлінуін тұжырымдауға және негізгі үрдістер үшін жіктеу жүйесін ұсынуға мүмкіндік береді.

Downloads

Download data is not yet available.

Автор өмірбаяны

Г. Петаченко, Беларусь мемлекеттік университеті, Минск, Беларусь

канд.ист.наук, докторант кафедры истории России исторического факультета

Әдебиеттер тізімі

Ablazhey N. Emigratsionnye posledstviia goloda nachala 1930-kh gg. dlia Kazakhstana. The History of Stalinism: The peasantry and power: proceedings of the International Scientific Conference. Moscow. 2011. Рp.198-205.

Borodkin L.I. Modelirovanie sotsialnoi dinamiki krestianstva v gody nepa: alternativnyi retroprognoz. Istoriia i matematika: kontseptualnoe prostranstvo i napravlenie poiska. History and mathematics: a conceptual space and a direction of search. Moscow. 2008. Рр.99-122

GULAG: Ekonomika prinuditelnogo truda. Edited by L. Borodkin, P. Gregory, O. Khlevnyuk. Moscow: ROSSPEN, 2005. 320 p.

Zhiromskaya V. Demograficheskaia istoriia Rossii v 1930-e gg. Vzgliad v neizvestnoe. Moscow: ROSSPEN. 2001. 277 p.

Zhiromskaya V. Osnovnye tendentsii demokraticheskogo razvitiia Rossii v XX v. Moscow: Kuchkovo Field. 2012. 320 p.

Zhukov Yu. Inoi Stalin. Politicheskie reformy v SSSR v 1933-1937 gg. Moscow: Vagrius, 2003. 512 p.

Kozybaev M. Aktualnye problemy izucheniia Otechestvennoi istorii. Materials of the Scientific session of scientists of the Ministry of Science – Academy of Sciences of the Republic of Kazakhstan. Almaty. 1998. 230 p.

Kondrashin V. Metody i issledovatelskie praktiki politizatsii i falsifikatsii temy goloda 1932–1933 gg. v

SSSR, na postsovetskom prostranstve i v sovremennoi zapadnoi istoriografii. Тhe history of modernity: information resources, methods and research practices in Russia and abroad: reports of the International Scientific and Practical Conference. Moscow: Publishing House of the Russian State University of Economics. 2019. Рp.232-241.

Korovin N. Osobennosti industrial`nogo razvitiya Rossii v 1930-e gody` i ix social`ny`e posledstviya. Bulletin of the Ivanovo State University. The Humanities series. (History). 2008. Is.4, pp.33-42.

Kulchitsky C. Pochemu on nas unichtozhal? Stalin i ukrainskii Golodomor. Pod red. L. Ivshina. Kyiv: Ukrainian Press Group. 2007. 207 p.

Meerovich M. Tainye pruzhiny sovetskoi industrializatsii. Journal of Social and Humanitarian Studies. 2014. No.1, рр.98-104.

Nazarenko N. Demograficheskie protsessy v Tsentralnom Chernozeme Rossii v period goloda 1932-1933 gg.: istoriografiia voprosa. Bulletin of SUSU. The series "Social sciences and humanities". 2023. Vol.23, no.2, pp.47-56. DOI: https://doi.org/10.14529/ssh230206

Osokina E. Za fasadom «stalinskogo izobiliia»: Raspredelenie i rynok v snabzhenii naseleniia v gody industrializatsii. Moscow: ROSSPEN. 2008. 377 р.

Senyavsky A. Byla li alternativa svertyvaniiu novoi ekonomicheskoi politiki? Questions of theoretical economics. 2020. No.3, рр.168-182.

Sobolev E. Krizis nepa i vybor puti sotsialno-ekonomicheskogo razvitiia Rossii. Bulletin of the Institute of Economics of the Russian Academy of Sciences. 2014. No.1, pp.130-139.

Spitsyn E. Polny`j kurs istorii Rossii. V 4-x tt. T. 3. Kniga 1. Moscow. 2015. 448 р.

Fedotova I. K voprosu ob ispolzovanii prinuditelnogo truda nauchno – tekhnicheskoi intelligentsii v SSSR v kontse 1920-kh – 1930-e gg. The Intelligentsia and the World. 2020. No.1, pp.75-91.

Feldman M. Mogla li ekonomika nepa stat osnovoi Industrialnogo proekta? All-Russian journal ECO. 2021. No.3, pp.59-77.

Fitzpatrick S. Povsednevnyi stalinizm. Sotsialnaia istoriia Sovetskoi Rossii v 30-e gody: gorod. Moscow:

ROSSPEN. 2008. 336 p.

Khanin G.Tri varianta pervogo pyatiletnego plana e`konomiki SSSR: ot realizma k utopii. Economic history. 2022. pp.52-71.

Khanin G. Ekonomicheskaia istoriia Rossii v noveishee vremia. Novosibirsk State Technical University un-т. Novosibirsk. 2008. 516 p.

Khlevnyuk O. Stalinskij period sovetskoj istorii. Istoricheskie tendencii i nereshenny`e problemy`. Ural Historical Bulletin. 2017. No.3, рр.71-80.