Узорлы тоқымашылықты этнографиялық зерттеу тарихынан (удор комилері)

Ғылыми мақала

Қаралымдар: 16 / PDF жүктеулері: 9 / PDF жүктеулері: 1

Авторлар

В. Шарапов Коми ғылыми орталығы РҒА Орал бөлімшесі жанындағы Тіл, әдебиет және тарих институтының , Сыктывкар, Ресей Автор https://orcid.org/0000-0003-0032-7081

DOI:

https://doi.org/10.32523/3080-129X-2026-155-2-78-95

Түйін сөздер:

этнология, тоқымашылық, тоқыма дәстүрлері, удор комилері, Вашка өзені алабы, көпремизді браное тоқымашылық

Жүктеп алу PDF файлын жүктеп алу

Аңдатпа

Удор комилерінің браное тоқымасының үлгілері XX ғасыр бойы этнографтар мен жинаушылар тарапынан жүйелі түрде тіркеліп отырған. Вашка мен Мезень өзендерінен жиналған тоқыма бұйымдары Ресейдің орталық және өңірлік музейлерінде, сондай-ақ шетелдік музейлердің (Венгрия, Финляндия, Эстония, Германия) коллекцияларында сақтаулы. Алайда осы бірегей көркемдік дәстүрге арналған арнайы зерттеулер бүгінгі күнге дейін жоқ. Бұл тоқыма дәстүрінің этнографтар мен өнертанушылар тарапынан «зерттелмей» қалуының себебі, шамасы, көптеген жинаушылар удордың көркемдік бранын Солтүстік Двина алабындағы орыс халқының дәстүрінен алынған деп бағалауымен байланысты. XIX ғасырдың 60-жылдарында Пинега мен Солтүстік Двина өңірінен Вашкаға қоныс аударған старообрядшы шаруалардың келуі удорда браное ткачество дәстүрінің пайда болуына тікелей ықпал етуі мүмкін. Әрине, удор тоқыма бұйымдарындағы ою-өрнек мотивтері мен сюжеттерін орындаудың технологиялық тілі Вологда мен Архангельск шеберлерінің жұмыстарымен жақын, өйткені Вашка мен Пинега тұрғындары Солтүстік Двина алабының ортақ тарихи-мәдени кеңістігінде өмір сүрген. Алайда коми шеберлері орыс оюларын емес, тек тоқыма бұйымдарын жасаудың технологиялық тілін ғана қабылдаған. XX ғасырдың бірінші жартысында удор комилерінің браное ткачествосында орыс шеберлеріне де, комидің өзге этнографиялық топтарына да тән емес, бірегей көптүсті орнаменттік стиль қалыптасты деуге негіз бар. Бұл мақалада XX ғасырдағы удор комилерінің браное ткачествосын этнографиялық зерттеу тарихының қысқаша шолуы, сондайақ Вашка өзені алабындағы коми шеберлерінің көптүсті декоративтік канонын сипаттау тәжірибесі ұсынылады. Сонымен қатар мақалада XX ғасырдың бірінші жартысында удор комилерінің көптүсті узорлы ткачество дәстүрінің шығу тегі жөнінде гипотеза тұжырымдалады.

Downloads

Download data is not yet available.

Автор өмірбаяны

В. Шарапов, Коми ғылыми орталығы РҒА Орал бөлімшесі жанындағы Тіл, әдебиет және тарих институтының , Сыктывкар, Ресей

т.ғ.к., этнография секторының жетекші ғылыми қызметкері

Әдебиеттер тізімі

Belitser V. Etnograficheskie raboty v Udorskom raione Komi ASSR v 1952 g. Brief Communications of the Institute of Ethnography USSR Academy of Sciences. Moscow: Nauka. 1953. Is.19, pp.16-27.

Belitser V. Ocherki po etnografii narodov komi: XIX – nach. XX v. Moscow: Nauka. 1958. 394 p.

Gribova L. Dekorativno-prikladnoe iskusstvo narodov komi. Moscow: Nauka. 1980. 240 p.

Gribova L., Savel’eva E. Narodnoe iskusstvo komi. Moscow. 1992. 190 p.

Egorov A. Vklad vengerskogo etnografa Benedeka Baratoshi-Baloga v izuchenie traditsionnoj kul’tury finno-ugorskih narodov. Bulletin of the AS of the Republic of Bashkortostan. 2015. Vol.20, no.4, pp.68-73.

Zemtsova I., Sharapov V. Etnograficheskoe kartografirivanie narodnogo izobrazitel’nogo iskusstva komi. In: The Role of Visual Sources in the Study of Regional History. Syktyvkar. 2017, pp.23-27.

Zenovskaya V. Tkachestvo. In: Historical and Cultural Atlas of the Komi Republic. Moscow: Drofa Publ. 1997. Рp.272-274.

Zyriane – narod darovityi. Pyankova T., Sharapov V., Korovina E., Yurkina G., Rafikov Zh., Fefilova N. Syktyvkar: Komi Republican Print. House.2015. 200 p.

Klimova G. Tekstilnyi ornament komi. Syktyvkar: Komi Book Publishing House. 1984. 144 p.

Kozhevnikova L. Narodnoe tkachestvo Kokshen’gi (Vologodskaya oblast’). In: Proceedings of the Research Institute of Art Industry. Moscow: NIIHP Publ. 1967. Iss 4. Рp.213-236.

Kolchina E. Polevye issledovaniya M.A.Braun traditsionnoj kul’tury naroda komi. In: Essays on the History of Studying Komi Ethnography. Syktyvkar: Kola Publ. 2007. Рp.164-180.

Korolyova N. Narodnoe iskusstvo permskih finno-ugrov XIX-XX vv.: komi, komi-permyakov, udmurtov. PhD diss. in Аrt Studies. Moscow. 1968. 288 p.

Leete A., Lipin V. O metodike I rezul’tatah issledivamij etnorgaficheskih ekspeditsij Estonskogo natsional’nogo muzeya po etnorgaficheskim gruppam komi. In: Essays on the History of Studying Komi Ethnography. Syktyvkar: Kola Publ. 2007. Рp.307-324.

Petrov B. Dorogoj ottsov. Syktyvkar: Komi Book Publ. House. 1976. 72 p.

Sharapov V. “Zyryanskaya” ekspeditsiya B. Baratoshi-Baloga na Vashku i Mezen’ v 1911 g. In: 13th Congress of Anthropologists and Ethnologists of Russia: Proceedings. Moscow-Kazan: IEA RAN, KFU, Institute of History of the Academy of Sciences of the Republic of Tatarstan. 2019. Рp.237-238.

Shipunova G. Komi-oblasthoj muzej. Soviet ethnography. 1931. No.1–2, pp.182–184.

Shipunova G. Narodnoe iskusstvo komi. Soviet ethnography. 1960. No.2, pp.57–71.