Кеңестік баспасөз беттеріндегі КСРО мен АҚШ арасындағы ғарыштық жарыс (1957-1963)
Ғылыми мақала
Қаралымдар: 25 / PDF жүктеулері: 17 / PDF жүктеулері: 1DOI:
https://doi.org/10.32523/3080-129X-2026-155-2-34-50Түйін сөздер:
АҚШ, КСРО, қырғи-қабақ соғыс, ғарыштық жарыс, мерзімді баспасөз, насихат, спутник, ғарыш, айАңдатпа
Бұл зерттеу 1957–1963 жылдар аралығында кеңестік баспасөзде бейнеленген КСРО мен АҚШ арасындағы ғарыштық жарыстың образын талдауға арналған. Негізгі назар тек оқиғалардың фактологиялық баяндалуына ғана емес, сонымен қатар екі держава арасындағы ғылыми-техникалық бәсекелестікті қоғамдық қабылдауды қалыптастырудағы стратегиялық тәсілдерге аударылады. Автордың мақсаты – насихаттың негізгі бағыттарын анықтау, баспасөздің ұлттық бірегейлікті нығайтудағы және Кеңес Одағының халықаралық беделін арттырудағы рөлін бағалау, сондай-ақ ғарыш тақырыбының «қырғи-қабақ соғыс» жағдайында идеологиялық күрестің құралына қалай айналғанын көрсету. Зерттеудің әдіснамалық негізі тарихилық және объективтілік қағидаттарына сүйенеді, сондай-ақ контент-талдау әдісі қолданылады, бұл баспасөз материалдарын жүйелеуге және тұрақты мотивтер мен стилистикалық ерекшеліктерді айқындауға мүмкіндік береді. Талдау нәтижелері кеңестік баспасөздің ғарышкерлер мен инженерлердің қаһармандық бейнесін белсенді түрде қалыптастырғанын көрсетеді, олар ғылыми прогресс пен отаншылдықтың символдары ретінде ұсынылды. Кеңес космонавтикасының жетістіктері социалистік жүйенің техникалық және моральдық артықшылығының дәлелі ретінде сипатталды, ал ғарышты игерудегі әрбір жаңа қадам бүкіл халықтың жеңісі ретінде көрсетілді. Сонымен қатар, америкалық бастамалар көбінесе ирониялық немесе сыншыл тұрғыда жарияланды. АҚШ бағдарламасындағы сәтсіздіктер, кідірістер мен қайшылықтар ерекше атап көрсетіліп, бұл ішкі жұмылдырудың және кеңестік жолдың дұрыстығына сенімділікті нығайтудың құралына айналды. Осылайша, ғарыш тек ғылыми жаңалықтардың саласы ғана емес, сонымен бірге идеологиялық бәсекелестіктің символдық кеңістігі ретінде бейнеленді. Мұнда КСРО әлемдік ғылым мен техниканың көшбасшысы ретінде көрсетілсе, АҚШ жиі теріс қырынан сипатталған қарсылас ретінде ұсынылды. Насихаттың саяси уәждемесі ерекше маңызға ие болды: ғарыштағы жетістіктер ел ішінде режимді нығайтуға және сыртқы аренада күшті көрсетуге пайдаланылды. Кеңестік баспасөз халықаралық жағдайдың өзгерістеріне бейімделіп, ғарыш тақырыбын қоғамдық сананы қалыптастырудың әмбебап құралына айналдырды. Қорытындысында, зерттеу 1957-1963 жылдары кеңестік баспасөздің кешенді ақпараттық-насихаттық функция атқарғанын, КСРО-ны ғарыштағы жетекші держава ретінде оң бейнеде көрсеткенін және ұжымдық бірегейлікті қалыптастырғанын дәлелдейді. Ғарыштық жарыс идеологиялық күн тәртібінің маңызды элементіне айналып, кеңестік ғылыми-насихаттық мәдениеттің дамуына және елдің халықаралық имиджіне ұзақ мерзімді ықпал етті.
Downloads
Әдебиеттер тізімі
Amerikanets na poroge kosmosa. Pravda newspaper. 1961. No.127, р.6.
Amerikanskaia raketa gotova vzletet. Pravda newspaper. 1962. No.160, р.3.
Amerikanskaia rapsodiia. Trud newspaper. 1959. No.15, р.4.
Batchenko V. Sovetskaia kosmicheskaia istoriia: konteksty, istochniki, zhanry. Moskva – Sankt-Peterburg: Institute of Russian History, Russian Academy of Sciences. Center for Humanitarian Initiatives. 2024. 286 р.
Vazhnaia dogovorennost. Izvestia newspaper. 1959. No.294, р.5.
Velikaia data istorii. Trud newspaper. 1957. No.241, р.4.
Velikoe znachenie dlia chelovechestva. Pravda newspaper. 1957.No.306, р.3.
Ves mir s voskhishcheniem sledit da poletom sovetskoi kosmicheskoi rakety. Izvestia newspaper. 1959. No.3, р.5.
Vstrecha uchenykh. Izvestia newspaper. 1962. No.136, р.2.
Efremov B. Pozor provokatoram!. Izvestia newspaper. 1962. No.163, р.5.
Zhikharenno V. Vot oni, «passazhiry» vtorogo kosmicheskogo korablia Belka i Strelka. Pravda newspaper. 1960. No.233, р.6.
Zapusk amerikantsami sputnika Zemli. Pravda newspaper. 1958. No.33, р.2.
Zapusk v USA rakety s chelovekom. Izvestia newspaper. 1961. No.108, р.6.
Zapusk iskusstvennogo sputnika v USA. Sovetskaia Belorussiia. 1958. No.35, р.3.
Zaiavlenie Uiliama Fostera. Izvestia newspaper. 1957. No.242, р.3.
Kazyuchits M. Ideologiia i kosmos v dokumentalnykh filmakh USSR i USA perioda kholodnoi voiny. RGGU. Bulletin. Series “Literary Studies. Linguistics. Culturology”. 2023. No.7, ch.2, р.218-233.
Karev N. «Malenkaia luna» i amerikantsy. Izvestia newspaper. 1957. No.240, р.1.
Karev N. Sovetskaia nauka sluzhit miru i progressu vsego chelovechestva. Izvestia newspaper. 1957. No.242, р.3.
Kennedi vstupaet na post prezidenta. Trud newspaper. 1961. No.18, р.4.
Kommunizm preuspevaet, Zapad terpit porazheniia. Pravda newspaper. 1959. No.8, р.5.
Konstantinov V., Ratser B. Kosmicheskie chastushki. Krokodil magazine. 1961. No.12, р.5.
Kukryniksy. Gagarin – atomshchikam. Pravda newspaper. 1961. No.104, р.5.
Lisogorskii N. Na sovetskom kosmodrome. Krokodil magazine. 1960. No.24, р.3.
Lopatkin I.N., Khisamutdinova R.R. Rekonstruktsiia kulturnogo razvitiia USA v materialakh sovetskoi pressy perioda «ottepeli». RUDN University Bulletin. Series “History of Russia”. 2023. T. 22. No.2, р.275-288. DOI: https://doi.org/10.22363/2312-8674-2023-22-2-275-288
Lunnoe zatmenie v shtabe NATO. Izvestia newspaper. 1959. No.4, р.3.
Liapun I.N., Andriukov B.G., Bynina M.P. Kultura kletok HeLa: bessmertnoe nasledie Genrietty Laks. Molecular genetics, microbiology and virology. 2019. No.37, р.151-157. DOI: https://doi.org/10.17116/molgen201937041151
Massina I. Chuvstvuem sebia prekrasno! Prodolzhaem polet!. Trud newspaper. 1960. No.197, р.1.
Dvizhenii vtorogo iskusstvennogo sputnika Zemlia. Izvestia newspaper. 1957. No.263, р.1.
Dvizhenii iskusstvennogo sputnika Zemli. Izvestia newspaper. 1957. No. 239, р.1.
Nabliudenii iskusstvennykh sputnikov Zemli. Izvestia newspaper. 1957. No.267, р.1.
Polete tretego sovetskogo korablia-sputnika. Pravda newspaper. 1960. No.338, р.1.
Odni raduiutsia, drugie zaviduiut. Izvestia newspaper. 1962. No.191, р.3.
Parizh vzvolnovan. Pravda newspaper. 1957. No.279, р.3.
Pervyi polet cheloveka v kosmicheskoe prostranstvo. Pravda newspaper. 1961. No.118, р.3.
Prazdnik u sovetskoi zhenshchiny. Izvestia newspaper. 1963. No.144, р.3.
Press-konferentsiia amerikanskikh uchenykh. Pravda newspaper. 1958. No.34, р.3.
Prestuplenie amerikanskikh atomshchikov. Izvestia newspaper. 1962. No.161, р.1.
Raketa s obezianoi. Pravda newspaper. 1961. No. 33, р.4.
Rasskazyvaet Iurii Gagarin. Pravda newspaper.1961. No.104, р.3.
Samoilova. L. Pered prizemleniem. Trud newspaper. 1960. No.198, р.1.
Sbylas mechta pokolenii. Izvestia newspaper. 1957. No.238, р.1.
Sergeev S. Urok Russkogo iazyka. Izvestia newspaper. 1961. No.88, р.3.
Sovetskii Soiuz –pioner v osvoenii kosmosa. Pravda newspaper. 1961. No.128, р.4.
Soobshchenie TASS. Pravda newspaper. 1957. No. 278, р.1.
Soobshchenie TASS. Pravda newspaper. 1957. No. 308, р.1.
Soobshchenie TASS. Pravda newspaper. 1960. No. 234, р.1.
Sputniki dolzhny sluzhit delu mira!. Pravda newspaper. 1958 No.33, р.2.
Stranitsy biografii. Izvestia newspaper. 1961. No. 89, р.4.
USA meshaiut UN vypolniat ee dolg. Izvestia newspaper. 1958. No.297, р.5.
Triumf sovetskoi nauki i tekhniki. Pravda newspaper. 1957. No.279, р.1.
Fomicheva V. Na raspute vstal ezdok. Izvestia newspaper. 1962. No.191, р.3.
Khitryi lis, da khvost vydaet. Krokodil magazine. 1962. No.19, р.16.
Chernikov V. Otlichnye manery u etikh sobachek!. Trud newspaper. 1960. No.200, р.1.
Chto my znaem o Lune. Izvestia newspaper. 1959. No.2, р. 4.
Shag v kosmos. Izvestia newspaper. 1961. No.110, р.6.
Жарияланды
Журналдың саны
Бөлім
Лицензия
Авторлық құқық (c) 2026 Ю. Веремейчик
Бұл жұмыс Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 Дүние жүзінде.
