История основных операций Верненского филиала Русско-Азиатского коммерческого банка: Научная статья

Б.  Алимджанов

Авторлар

Б. Әлімжанов Өзбекстан академиясының Антропология институты, Ташкент, Өзбекстан Автор https://orcid.org/0000-0002-8251-0201

Түйін сөздер:

Верный, Адал, Жетісу, банк, несие, депозит, экономика, соғыс, инфляция, саудагерлер, жаңғырту

Аңдатпа

Бұл зерттеудің тақырыбы ‒ XX ғасырдың басындағы Жетісу аймағының әлеуметтік-экономикалық кеңістігіндегі Орыс-Азия коммерциялық банкінің Верный бөлімшесінің қызметі. Кеңес тарихнамасында банктер батыс және ресейлік “отаршылдардың” құралдары ретінде түсінілді. Автор, кеңестік және посткеңестік зерттеушілерден айырмашылығы, банктер Орта Азия мен Қазақстан экономикасында “монополист”» болған жоқ деп санайды. Автор негізгі себеп банктің Түркістан және Дала губернаторлықтарындағы қалыптасқан экономикалық қатынастарға бейімделуі деп санайды. Жұмыстың тақырыбы ‒ экономикалық өсу, табиғи апаттар және Бірінші дүниежүзілік соғыстан туындаған өзгерістер жағдайында банк мекемесінің қаржылық, экономикалық, несиелік және депозиттік қызметін талдау. Зерттеудің мақсаты ‒ Ресей-Азия банкінің Верный филиалының жұмыс ерекшеліктерін анықтау, оның аймақтық экономиканың дамуындағы рөлін анықтау және 1911–1916 жылдардағы белсенді және пассивті операциялардың динамикасын, клиенттік базаның құрылымын және қаржылық нәтижелерін талдау. Бұл аспектілер жұмыстың тақырыбында толық көрсетілмегендіктен, оларды ашу әдіснамалық тұрғыдан қажет болып көрінеді. Зерттеудің әдіснамалық негізі тарихи және экономикалық талдаудан, мұрағаттық статистикалық деректерді жүйелеуден және банктің жылдық қаржылық көрсеткіштерін салыстырмалы талдаудан тұрады. Банк есепшоттарының сандық талдауын пайдалану соғыс және инфляция жағдайында айналымның, депозиттердің, несиелердің және пайданың өзгеру үрдістерін анықтауға мүмкіндік берді. Материалдарды түсіндіруде автор Эйзенштадттың “көптеген жаңғырту” теориясына сүйенеді. Зерттеу Верное филиалының аймақтың коммерциялық және өнеркәсіптік операцияларына қызмет көрсетуде, саудагерлерді, сатушыларды, ауыл шаруашылығы экспорттаушыларын және мал өсірушілерді анықтады. Қолма-қол ақша айналымы мен депозиттердің, әсіресе ағымдағы шоттардың тұрақты өсуі анықталды, бұл инфляциямен және соғыс кезіндегі сауда операцияларының өсуімен байланысты болды. Сонымен қатар, вексельдік несие берудің күрт төмендеуі және несиелік операциялар құрылымының өзгеруі тіркелді. Қаржылық нәтижелерді талдау филиалдың жалпы алғанда пайдалы болып қалғанын көрсетті, 1914 жылы операциялар тиімсіз болған жылды қоспағанда. Жеке клиенттердің белгіленген несиелік қабілеттіліктен асып кету жағдайлары және жылжымайтын мүлік кепілдігін белсенді пайдалану жағдайлары да анықталды. Бұл зерттеу Орыс-Азия банкінің Верный филиалы Жетісу аймағының тауар-ақша қатынастары мен қаржы инфрақұрылымының дамуына айтарлықтай үлес қосқаны туралы қорытынды жасайды. Бұл тұжырымдар филиалдың қызметін 1918 жылы банк жүйесін ұлттандыруға дейін аймақтың экономикалық жаңғыртылуының маңызды факторы ретінде қарастыруға мүмкіндік береді.

Downloads

Download data is not yet available.

Автор өмірбаяны

Б. Әлімжанов, Өзбекстан академиясының Антропология институты, Ташкент, Өзбекстан

тарих ғылымдарының докторы, аға ғылыми қызметкері

Әдебиеттер тізімі

Alimdzhanov B. The Activities of the Andijan Branch of the Russo‑Asian Commercial Bank. Vestnik of Saint Petersburg University. Oriental and African Studies. 2019. Vol.11, is.3, pp.266-278

Aminov A. Economic Development of Central Asia (Colonial Period). Tashkent: Gosizdat UzSSR. 1959. 298 p.

Chokobaeva A. Frontiers of Violence: State and Conflict in Semirechye, 1850-1938. A thesis submitted for the degree of Doctor of Philosophy of The Australian National University. 2016. 196 p.

Fridman Ts.L. Banks and Credit in Pre‑Revolutionary Kazakhstan (1900-1914). Alma‑Ata: Kazakhstan. 1974. 175 p.

Eisenstadt S.N. Multiple Modernities. Daedalus. 2000. No.129(1), pp.1-29.

Gindin I. Banks and Economic Policy in Russia (19th – Early 20th Century). Selected Works. Essays on the History and Typology of Russian Banks. Moscow: Nauka. 1997. 622 p.

Kastelskaya Z. D. From the History of the Turkestan Region (1865-1917). Moscow: Nauka. 1980. 123 p.

Keating J. On Arid Ground: Political Ecologies of Empire in Russian Central Asia. Oxford; New York: Oxford University Press. 2022. 252 p.

Khotamov N.B. The Role of Banking Capital in the Socio‑Economic Development of Central Asia (Early 1890s-1917). Dushanbe: Donish. 1990. 319 p.

Kitanina T.M. War‑Inflation Cartels in Russia, 1914-1917. The Putilov-Stakheev-Batolin Concern. Leningrad: Nauka. 1969. 179 p.

Lavrentyev V. A. Capitalism in Turkestan. Moscow: Kommunisticheskaya akademiya. 1930. 160 p.

Makhkamova N. The Social Structure of Society in the Territory of Uzbekistan: Traditions and Transformations (Late 19th Century – 1930s). Tashkent: Aloqachi. 2009. 323 p.

Mironov B. The Cost of Empire Unity in Late Imperial Russia. Studia Slavica et Balcanica Petropolitana. 2019. No.1, pp.155-182.

Potapova N.Yu. The History of Entrepreneurship in Turkestan (Second Half of the 19th – Early 20th Century). Tashkent: UMÉD. 2011. 152 p.

Salomatina S. Russian and Soviet Imperial Banking in Asia in the 1890s-1920s. Asian Imperial Banking History. London: Pickering & Chatto Publishers. 2015. Pp.121-158.

Sadykov A.S. Economic Relations of Khiva with Russia in the Second Half of the 19th – Early 20th Century. TashGU. Issue 296. Tashkent: Nauka UzSSR. 1965. 183 p.

Vekselman M. Russian Monopolistic and Foreign Capital in Central Asia (Late 19th – Early 20th Century). Tashkent: Fan. 1987. 145 p.

Yuldashev A.M. Agrarian Relations in Turkestan (Late 19th – Early 20th Century). Tashkent: Uzbekistan. 1970. 256 p.