<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<!DOCTYPE article PUBLIC "-//NLM//DTD JATS (Z39.96) Journal Publishing DTD v1.3 20210610//EN" "https://jats.nlm.nih.gov/publishing/1.3/JATS-journalpublishing1-3.dtd">
<article dtd-version="1.3" xml:lang="kk" article-type="research-article" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance">
  <processing-meta tagset-family="jats" base-tagset="publishing" mathml-version="2.0" table-model="xhtml"/>
  <front>
    <journal-meta>
      <journal-id journal-id-type="publisher">jHistory</journal-id>
      <journal-title-group>
        <journal-title>Gumilyov Journal of History </journal-title>
      </journal-title-group>
      <issn publication-format="print">3080-129X</issn>
      <issn publication-format="electronic">3080-6860</issn>
      <publisher>
        <publisher-name>L.N. Gumilyov Eurasian National University</publisher-name>
      </publisher>
    </journal-meta>
    <article-meta>
      <article-id pub-id-type="publisher-id">101</article-id>
      <article-id pub-id-type="doi">10.32523/3080-129X-2025-152-3S1-68-83</article-id>
      <article-categories>
        <subj-group subj-group-type="heading" xml:lang="ru">
          <subject>АРХЕОЛОГИЯ</subject>
        </subj-group>
        <subj-group subj-group-type="heading" xml:lang="en">
          <subject>ARCHEOLOGY</subject>
        </subj-group>
        <subj-group subj-group-type="heading" xml:lang="kk">
          <subject>АРХЕОЛОГИЯ</subject>
        </subj-group>
      </article-categories>
      <title-group>
        <article-title xml:lang="kk">Ислам және Арал маңы оғыздары (Жанкент қалашығының материалдары бойынша)</article-title>
        <subtitle xml:lang="kk">Ғылыми мақала</subtitle>
      </title-group>
      <contrib-group>
        <contrib contrib-type="author">
          <contrib-id contrib-id-type="orcid">0000-0001-8926-9265</contrib-id>
          <name>
            <surname>Шораев</surname>
            <given-names> Б.</given-names>
          </name>
          <aff>Кызылординский университет имени Коркыт ата, Кызылорда, Казахстан</aff>
          <email>baglan_shoraev@mail.ru</email>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <contrib-id contrib-id-type="orcid">0000-0002-5226-1291</contrib-id>
          <name>
            <surname>Дарменов</surname>
            <given-names>Р.</given-names>
          </name>
          <aff>Национальный музей Республики Казахстан, Астана, Казахстан</aff>
          <email>darmenov_rustem@mail.ru</email>
        </contrib>
      </contrib-group>
      <pub-date date-type="pub" publication-format="electronic">
        <day>25</day>
        <month>10</month>
        <year>2025</year>
      </pub-date>
      <fpage>68</fpage>
      <lpage>83</lpage>
      <history>
        <date date-type="received">
          <day>14</day>
          <month>08</month>
          <year>2025</year>
        </date>
        <date date-type="accepted">
          <day>06</day>
          <month>09</month>
          <year>2025</year>
        </date>
      </history>
      <permissions>
        <copyright-year>2025</copyright-year>
        <copyright-holder> Б. Шораев, Р. Дарменов (Автор)</copyright-holder>
        <license xlink:href="https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0">
          <license-p>https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0</license-p>
        </license>
      </permissions>
      <self-uri xlink:href="https://jhistory.enu.kz/index.php/jHistory/article/view/101"/>
      <abstract xml:lang="kk">
        <p>Мақалада 7 ғасырдың ортасынан 10 ғасырдың ортасына дейінгі тарихи кезеңнің өзекті мәселелерін қамтиды. Ғылыми еңбекте бүкіл Орталық Азиядағы және қазіргі Қазақстан аумағындағы түркі тайпаларының исламдану үрдісінде шешуші рөл атқарған Оғыз мемлекеті қызмет еткен кезеңге қысқаша тарихи шолу жасалады. Жұмыстың мақсаты дереккөздерді мысалға ала отырып, әртүрлі мәдени және діни дәстүрлері бар көшпелі және жартылай көшпелі халықтың этникалық әртүрлі топтарының күрделі саяси құрылымға сәтті бірігу процестерін көрсету болды. Зерттеудің аумақтық ауқымы ежелгі Сырдарияның құнарлы жағасын қоныстандырып, мекендеген, тек көшпелі өмір салтынан анағұрлым отырықшы, егіншілік және сауда қызметіне көшкен осы тайпалардың едәуір бөлігін қамтыды. Жұмыстың талқылау бөлімінде біздің заманымыздың 750 жылы араб әскерлері Қытай әскерлерін талқандап, көптеген стратегиялық маңызды қалаларды басып алып, Оңтүстік Қазақстан аумағында күшті ислам билігі орнаған кезде түбегейлі өзгерген аймақтың геосаяси көрінісі сипатталады. Еңбекте бұл тарихи оқиғаның өлкенің діни және мәдени дамуындағы үлкен бетбұрыс кезеңі болғаны, өйткені ұлан-ғайыр аумақтар ислам дінінің тікелей ықпалына түскені көрсетілген. Талқылау бөлімінде Оңтүстік Қазақстан мен Жетісудың ірі қала орталықтарының жекелеген этноконфессиялық қауымдастықтың қалыптасуына ықпал еткен кең ислам қауымдастығының бірігуіне қатысты мәселелер көтеріледі. Негізінен исламды қабылдаған түркі халықтарынан құралған бұл топтар өздерінің түркі этникалық және мәдени ерекшеліктерін сақтап қалған ислам дінін қабылдағандар ретіндегі ерекше мәртебесін білдіретін «түрікмендер» деп аталды, яғни сөзбе-сөз «түрік тәрізді» дегенді білдіреді. Сондай-ақ авторлар өз пікірталастарында исламды бірден жаппай қабылдауды емес, бірте-бірте діни өзгерістерді көрсететін тарихи процестерді атап көрсетеді. Авторлар шығыста орналасқан жерлерді «соғыс және имансыздық елдері» деп сипаттайтын дереккөздерді талдап, діни шекаралардың анық еместігін және исламданған және исламданбаған халықтар арасындағы қақтығыстарды атап өтті. Қорытынды бөлімде авторлар оғыз халқының едәуір бөлігінің ислам дінін қабылдауының елеулі саяси салдары болды деген пікірін білдіреді. Олардың 10 ғасырда Саманилер мемлекетінің бірте-бірте ыдырауы кезінде Трансоксанияны (Мауараннахр) бақылау үшін ұзаққа созылған соғыстарға белсенді қатысуы айтарлықтай демографиялық өзгерістерге және дәстүрлі қоныстанған аймақтардан жаппай кетуге әкелді. Авторлар зерттеу нәтижелерін қорытындылай келе, кейінгі кезеңдерде тарихи деректерде Жанкент туралы айтылғанына қарамастан, археологиялық зерттеу деректері негізгі қала қонысының 10 ғасырдың аяғында іс жүзінде өмір сүруін тоқтатып, Орталық Азиядағы қала құрылысы тарихындағы маңызды тараудың аяқталуын білдіреді деген қорытындыға келді.</p>
      </abstract>
      <kwd-group xml:lang="en">
        <kwd>Oghuz State</kwd>
        <kwd>Islamization</kwd>
        <kwd>Central Asia</kwd>
        <kwd>Turkoman</kwd>
        <kwd>Jankent</kwd>
        <kwd>Samanid State</kwd>
        <kwd>Arab Conquest</kwd>
      </kwd-group>
      <kwd-group xml:lang="kk">
        <kwd>Оғыз қағанаты</kwd>
        <kwd>исламдандыру</kwd>
        <kwd>Орталық Азия</kwd>
        <kwd>Түрікмендер</kwd>
        <kwd>Жанкент</kwd>
        <kwd>Саманидтер</kwd>
        <kwd>араб экспансиясы</kwd>
      </kwd-group>
      <kwd-group xml:lang="ru">
        <kwd>Огузский каганат</kwd>
        <kwd>исламизация</kwd>
        <kwd>Центральная Азия</kwd>
        <kwd>Туркмения </kwd>
        <kwd>Джанкент</kwd>
        <kwd>государство Саманидов</kwd>
        <kwd>арабское завоевание</kwd>
      </kwd-group>
    </article-meta>
  </front>
  <body>
    <p>Full text is available in PDF format.</p>
  </body>
  <back/>
</article>
